De eerste gesprekken zijn goed gegaan en dan komt het bericht: "De volgende stap in de procedure is een assessment." Voor veel mensen voelt dat als een examen waarvan je de stof niet kent. Wat gaan ze testen? Kun je je erop voorbereiden? En wat als je een slechte dag hebt?
Goed nieuws: een assessment is minder mysterieus dan het klinkt. De onderdelen zijn meestal vergelijkbaar, en als je weet wat er komt, kun je je gericht voorbereiden. In dit artikel lees je welke onderdelen je kunt tegenkomen, wat je wel en niet kunt oefenen, hoe je een persoonlijkheidsvragenlijst eerlijk en consistent invult, hoe je de dag zelf aanpakt en waarom je na afloop altijd om feedback vraagt.
Wat is een assessment eigenlijk?
Een assessment is een onderdeel van een selectieprocedure waarin een werkgever, of een extern bureau namens de werkgever, op een gestructureerde manier onderzoekt hoe jij denkt, werkt en reageert. Het kan online plaatsvinden, op locatie of als combinatie van beide, en duurt van een uur tot een volle dag. Welke onderdelen erin zitten, hangt af van de functie. Vraag daarom altijd vooraf wat je kunt verwachten. De meeste organisaties vertellen je graag welke onderdelen er zijn en hoe lang het duurt.
De onderdelen die je kunt tegenkomen
Capaciteitentests
Deze tests meten je denkvermogen, vaak onder tijdsdruk. Veelvoorkomende varianten zijn numeriek redeneren (tabellen en grafieken interpreteren, rekenen met percentages), verbaal redeneren (teksten lezen en beoordelen welke conclusie klopt) en abstract redeneren (patronen en reeksen van figuren doorzien).
Persoonlijkheidsvragenlijsten
Hier beantwoord je een reeks uitspraken over hoe je bent en wat je voorkeuren zijn, bijvoorbeeld "Ik neem graag de leiding in een groep". Er is geen tijdsdruk en geen goed of fout. Het doel is een beeld te krijgen van je werkstijl.
Situational judgement tests
Je krijgt korte werksituaties voorgelegd en kiest of rangschikt mogelijke reacties. Zo'n test kijkt hoe jij in praktijksituaties afwegingen maakt.
Rollenspellen
Je voert een gesprek met een acteur of assessor die een rol speelt: een ontevreden klant, een medewerker die slecht presteert, een collega met wie je een conflict hebt. Vooraf krijg je een korte instructie met achtergrondinformatie.
Case- en postbakoefeningen
Bij een case analyseer je een zakelijk vraagstuk en presenteer je een advies. Bij een postbakoefening (ook wel in-tray genoemd) krijg je een volle inbox met e-mails, notities en verzoeken, en moet je binnen beperkte tijd prioriteren, beslissingen nemen en delegeren.
Het gesprek met de assessor
Vaak eindigt een assessment met een gesprek waarin de assessor je resultaten met je doorneemt of je doorvraagt op je ervaring. Dit lijkt op een gewoon sollicitatiegesprek met gedragsgerichte vragen. Bereid je daarop voor zoals je dat voor een gesprek zou doen, bijvoorbeeld met onze lijst van meestgestelde sollicitatievragen.
Wat je wel en niet kunt oefenen
Laten we eerlijk zijn over wat voorbereiding oplevert. Je onderliggende denkvermogen verander je niet in een week. Wat je wel kunt verbeteren, is alles wat eromheen zit:
- Vertrouwdheid met het format. Wie nog nooit een numerieke test heeft gezien, verliest tijd met het begrijpen van de opdracht. Met een paar oefentests weet je hoe de vragen eruitzien en hoe je de tijd verdeelt.
- Omgaan met tijdsdruk. Leer om een vraag waar je op vastloopt los te laten en door te gaan.
- Basisvaardigheden opfrissen. Procenten, verhoudingen en het snel lezen van een tabel kun je oefenen.
- Je aanpak bij rollenspellen en cases. Een vaste structuur voor een gesprek of een analyse kun je van tevoren bedenken en uitproberen.
Wat je niet kunt en ook niet moet willen oefenen, is een andere persoonlijkheid. Daarover meer hieronder.
Een persoonlijkheidsvragenlijst eerlijk en consistent invullen
De verleiding is groot om te antwoorden zoals je denkt dat de werkgever het wil horen. Doe dat niet. Ten eerste weet je niet welk profiel ze zoeken; een functie waarin je veel alleen werkt, vraagt iets anders dan een functie met veel klantcontact. Ten tweede bevatten sommige vragenlijsten controles op consistentie of op sociaal wenselijk antwoorden. En ten derde: als je wordt aangenomen op basis van een profiel dat niet bij je past, kom je in een baan terecht die ook niet bij je past.
Een paar praktische tips:
- Denk aan jezelf op je werk. Beantwoord de vragen vanuit hoe je doorgaans bent in een werkcontext, niet vanuit je beste of slechtste dag.
- Ga af op je eerste reactie. Lang twijfelen maakt je antwoorden vaak minder consistent.
- Vermijd het veilige midden én de uitersten. Kies niet bij elke vraag "neutraal" omdat je je niet wilt vastleggen, maar kies ook niet overal de uitersten om daadkrachtig over te komen.
- Verwacht herhaling. Vergelijkbare uitspraken komen soms in andere bewoordingen terug. Dat is geen strikvraag; als je eerlijk antwoordt, geef je vanzelf consistente antwoorden.
Rollenspellen en cases: zo pak je ze aan
Bij een rollenspel wordt vooral gekeken naar hoe je communiceert. Lees de instructie goed en bepaal vooraf wat je doel van het gesprek is. Luister in het gesprek zelf echt, vat samen wat de ander zegt en stel open vragen voordat je met oplossingen komt. Sluit af met concrete afspraken. Gedraag je zoals je je in een echte werksituatie zou gedragen; een assessor ziet het verschil tussen oprechte interesse en een aangeleerd trucje.
Bij een case of postbakoefening telt je aanpak minstens zo zwaar als je uitkomst. Scan eerst alle stukken voordat je begint, want informatie in het ene document verandert soms de betekenis van een ander. Maak onderscheid tussen dringend en belangrijk, en schrijf kort op waarom je een keuze maakt. In het nagesprek kun je die afwegingen dan helder toelichten.
In het gesprek met de assessor helpt de STAR-methode om je voorbeelden concreet te maken. En als je aan het begin van de dag gevraagd wordt om jezelf voor te stellen, heb je veel aan een korte, voorbereide elevator pitch.
De dag zelf
- Zorg voor een goede nachtrust. Voor capaciteitentests maakt uitgerust zijn meer uit dan een avond extra oefenen.
- Regel de praktische zaken. Reistijd, identiteitsbewijs als daarom gevraagd wordt, je bril, en bij een online assessment een rustige plek met een stabiele internetverbinding.
- Meld het vooraf als je iets nodig hebt. Heb je bijvoorbeeld dyslexie of een andere reden waarom een aangepaste afname prettig zou zijn, vraag dan ruim van tevoren welke mogelijkheden er zijn.
- Lees de instructies van elke test goed. Kijk hoeveel tijd je hebt en of het uitmaakt als je gokt.
- Laat een slecht onderdeel los. Een assessment bestaat uit meerdere onderdelen. Het beeld wordt bepaald door het geheel, niet door één test die tegenviel.
Na afloop: vraag om feedback
Hoe het ook afloopt, vraag om een toelichting op je resultaten. Vraag vooraf of na afloop hoe het met de rapportage zit: krijg je het rapport te zien, en zo ja, wanneer en in welke vorm? Gebruik de feedback om te leren. Waar kwam je sterk uit de verf, wat viel op, en past het beeld bij hoe jij jezelf ziet? Ook als je niet door bent, levert een assessment je zo waardevolle informatie op voor je volgende stap.
Leer jezelf vooraf beter kennen
Een assessment gaat over jou. Hoe beter je jezelf kent, hoe rustiger en consistenter je de vragenlijsten invult en hoe beter je in het nagesprek kunt uitleggen hoe je werkt. MARA heeft zes assessments voor zelfinzicht, over je werkstijl, je loopbaanwaarden, je communicatiestijl en je drijfveren. Belangrijk om te weten: dit zijn geen selectietests en geen simulatie van de test van een werkgever. Ze zijn bedoeld om je eigen voorkeuren en werkstijl beter te leren kennen, zodat je daar in gesprekken helder over kunt praten.
Wil je het gesprek met de assessor oefenen, dan kun je in de Interview Simulator van MARA gedragsgerichte vragen oefenen en feedback krijgen. Met de STAR-verhalen generator van MARA zet je je ervaringen om in heldere voorbeelden.
Conclusie
Een assessment is geen test die je kunt 'hacken', maar wel een procedure waarop je je goed kunt voorbereiden. Zorg dat je weet welke onderdelen er komen, oefen het format van capaciteitentests, bedenk een aanpak voor rollenspellen en cases, vul persoonlijkheidsvragenlijsten eerlijk in en vraag na afloop om feedback. Dan loop je de selectiedag in met rust in je hoofd en laat je zien wie je werkelijk bent.